Ανοσοθεραπεία και χημειοθεραπεία: οι διαφορές

Ο όρος ανοσοθεραπεία ακούγεται όλο και πιο συχνά στα ογκολογικά ιατρεία, συνήθως δίπλα στη λέξη χημειοθεραπεία και όχι πάντα με σαφή διάκριση μεταξύ τους. Πρόκειται για δύο διαφορετικές προσεγγίσεις, με διαφορετικό τρόπο δράσης, διαφορετικό τρόπο χορήγησης και διαφορετικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών. Η κατανόηση αυτών των διαφορών βοηθά τον ασθενή να παρακολουθεί καλύτερα τη θεραπεία του και να ξέρει τι πρέπει να αναφέρει και πότε.

Πώς δρα η ανοσοθεραπεία

Το ανοσοποιητικό σύστημα εντοπίζει και καταστρέφει κύτταρα που δεν λειτουργούν φυσιολογικά. Σύμφωνα με το National Cancer Institute των ΗΠΑ, τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να ξεφύγουν από αυτόν τον έλεγχο με τρεις τρόπους: αποκτούν γενετικές αλλαγές που τα κάνουν λιγότερο ορατά, φέρουν στην επιφάνειά τους πρωτεΐνες που απενεργοποιούν τα ανοσιακά κύτταρα, ή μεταβάλλουν τον ιστό γύρω από τον όγκο ώστε να δυσκολεύεται η ανοσιακή απάντηση.

Η λογική της θεραπείας προκύπτει από αυτό ακριβώς. Όπως το διατυπώνει το Cancer Research UK, η μέθοδος βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει και να επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα. Δεν στοχεύει δηλαδή τον όγκο απευθείας, αλλά τη σχέση του με την άμυνα του οργανισμού.

Οι βασικοί τύποι

Το National Cancer Institute περιγράφει πέντε κατηγορίες:

• Αναστολείς σημείων ελέγχου, φάρμακα που μπλοκάρουν τα ανοσιακά σημεία ελέγχου ώστε τα ανοσιακά κύτταρα να απαντήσουν ισχυρότερα. Το Cancer Research UK αναφέρει ως παραδείγματα την πεμπρολιζουμάμπη και την ιπιλιμουμάμπη.
• Μεταφορά Τ λεμφοκυττάρων, όπου λαμβάνονται Τ λεμφοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς, επιλέγονται και επιστρέφουν στον οργανισμό. Εδώ ανήκει και η θεραπεία CAR T, που κατά το Cancer Research UK χρησιμοποιείται σε ορισμένα παιδιά και ενήλικες με λευχαιμία και σε ορισμένους ενήλικες με λέμφωμα.
• Μονοκλωνικά αντισώματα, πρωτεΐνες παρασκευασμένες στο εργαστήριο που συνδέονται με συγκεκριμένους στόχους πάνω στα καρκινικά κύτταρα.
• Θεραπευτικά εμβόλια, που ενισχύουν την απάντηση του ανοσοποιητικού απέναντι στα καρκινικά κύτταρα.
• Ανοσοτροποποιητές, όπως οι κυτοκίνες, που ενισχύουν συνολικά την ανοσιακή απάντηση.

Η χορήγηση δεν είναι πάντα ενδοφλέβια. Το National Cancer Institute αναφέρει ενδοφλέβια έγχυση, χάπια ή κάψουλες από το στόμα, τοπική κρέμα στο δέρμα και ενδοκυστική χορήγηση απευθείας στην ουροδόχο κύστη, σε ιατρείο, κλινική ή μονάδα ημερήσιας νοσηλείας.

Σε τι διαφέρει από τη χημειοθεραπεία

Η χημειοθεραπεία ορίζεται από το NHS ως θεραπεία που χρησιμοποιεί φάρμακα τα οποία σκοτώνουν τα καρκινικά κύτταρα. Μπορεί να δοθεί για να θεραπεύσει τον καρκίνο, να μειώσει τον κίνδυνο επανεμφάνισης, να συρρικνώσει έναν όγκο ή να ανακουφίσει από συμπτώματα, μόνη της ή μαζί με ακτινοθεραπεία και χειρουργείο. Χορηγείται συνήθως σε κύκλους που εκτείνονται σε αρκετούς μήνες, με διαστήματα ανάπαυλας ανάμεσά τους.

Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Στη μία περίπτωση το φάρμακο δρα πάνω στα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται, στην άλλη ενεργοποιεί ένα βιολογικό σύστημα του ίδιου του ασθενούς. Αυτό εξηγεί και γιατί οι δύο θεραπείες δεν έχουν ίδιες ανεπιθύμητες ενέργειες και δεν παρακολουθούνται με τον ίδιο τρόπο. Η επιλογή, ο συνδυασμός και η σειρά τους καθορίζονται από τον τύπο και το στάδιο της νόσου και αποφασίζονται από την ογκολογική ομάδα.

Παρενέργειες, χωρίς γενικεύσεις

Για τη χημειοθεραπεία, το NHS αναφέρει κόπωση, ναυτία και εμετό, ερεθισμό στο στόμα και στον λαιμό, εξασθένηση του ανοσοποιητικού με αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων, συμπτώματα αναιμίας όπως δύσπνοια και αίσθημα παλμών, ευκολία στην αιμορραγία και στους μώλωπες, δυσκοιλιότητα ή διάρροια, προσωρινή απώλεια μαλλιών, μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα άκρα, δυσκολία στη μνήμη και στη συγκέντρωση, θρόμβους και πιθανά προβλήματα γονιμότητας.

Στην ανοσοθεραπεία η εικόνα είναι άλλη. Το National Cancer Institute περιγράφει αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης, όπως πόνο, οίδημα, ερυθρότητα, κνησμό και εξάνθημα, καθώς και συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη: πυρετό, ρίγη, αδυναμία, ζάλη, ναυτία, μυαλγίες, κόπωση, κεφαλαλγία, δυσκολία στην αναπνοή και μεταβολές της αρτηριακής πίεσης. Αναφέρονται επίσης κατακράτηση υγρών με αύξηση βάρους, αίσθημα παλμών, ρινική συμφόρηση, διάρροια και λοιμώξεις.

Το ίδιο κείμενο επισημαίνει ότι, επειδή το ανοσοποιητικό ενεργοποιείται, μπορεί να στραφεί και κατά υγιών ιστών, με φλεγμονή που αφορά το κεντρικό νευρικό σύστημα, τον θυρεοειδή, την καρδιά, τους πνεύμονες, το παχύ έντερο, το ήπαρ, το πάγκρεας και τους νεφρούς. Ο χρόνος εμφάνισης και η βαρύτητα δεν είναι προβλέψιμα, τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια ή και μετά τη θεραπεία, ενώ οι σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις είναι σπάνιες αλλά πιθανές.

Τι αξίζει να συζητηθεί με την ογκολογική ομάδα

Επειδή ακριβώς οι ανεπιθύμητες ενέργειες δεν ακολουθούν προβλέψιμο μοτίβο, το National Cancer Institute τονίζει ότι ο ασθενής πρέπει να συζητήσει με τους γιατρούς και τους νοσηλευτές ποια σημεία να προσέχει και τι να κάνει αν εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα. Χρήσιμο είναι να ζητηθεί ένας κατάλογος συμπτωμάτων που απαιτούν άμεση επικοινωνία, ένα τηλέφωνο επαφής εκτός ραντεβού και οδηγίες για το τι σημειώνει ο ασθενής στο σπίτι.

Στην Ελλάδα, η αξιολόγηση του αν και πότε ενδείκνυται η ανοσοθεραπεία γίνεται από παθολόγο ογκολόγο, στο πλαίσιο του συνολικού σχεδίου αντιμετώπισης. Ενδεικτικά, η Athens Cancer Clinic του Δρ. Μαρίνου Τσιατά, παθολόγου ογκολόγου, στο Μαρούσι Αττικής, περιγράφει στη σελίδα της τη συστηματική θεραπεία σε τέσσερις άξονες: χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, ορμονοθεραπεία και στοχευμένη θεραπεία, με εξειδίκευση στους καρκίνους του ουρογεννητικού συστήματος.

Καμία από τις δύο θεραπείες δεν είναι καλύτερη γενικά και αφηρημένα. Είναι δύο εργαλεία με διαφορετικό μηχανισμό, που επιλέγονται με βάση τη συγκεκριμένη νόσο και τον συγκεκριμένο ασθενή. Το κείμενο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη γνώμη του θεράποντος ιατρού.

Πηγές

• National Cancer Institute, Immunotherapy to Treat Cancer. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/immunotherapy
• National Cancer Institute, Immunotherapy Side Effects. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/immunotherapy/side-effects
• NHS, Chemotherapy. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/chemotherapy/
• Cancer Research UK, Immunotherapy. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/immunotherapy

Σχετικοί οδηγοί

Διατροφή & Υγεία: Από την Ενέργεια στην ΕυεξίαΔιατροφή & Υγεία: Από την Ενέργεια στην Ευεξία Η διατροφή είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία...Ιατρική Φροντίδα στο Σπίτι: Όταν ο Γιατρός Έρχεται σε ΕσάςΙατρική Φροντίδα στο Σπίτι: Όταν ο Γιατρός Έρχεται σε Εσάς Η πρόσβαση σε άμεση ιατρική φροντίδα...Υγεία, ομορφιά & ευεξία: Φροντίδα & ενίσχυση του οργανισμούΥγεία, ομορφιά & ευεξία: Φροντίδα & ενίσχυση του οργανισμού Η φροντίδα της υγείας και της ομορφιάς...