Ενδοφλέβιος σίδηρος: τι να ξέρετε πριν από την έγχυση

Η σιδηροπενική αναιμία μπορεί να φέρει κούραση, δύσπνοια και αίσθημα παλμών, συμπτώματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα. Τα δισκία σιδήρου είναι συνήθως η πρώτη επιλογή, όμως δεν ταιριάζουν σε όλους. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο γιατρός προτείνει σίδηρο απευθείας στη φλέβα. Παρακάτω θα βρείτε τι γράφουν επίσημοι φορείς υγείας για το πότε γίνεται αυτό, τι ελέγχεται πριν, πώς κυλά η διαδικασία και ποιες ερωτήσεις αξίζει να κάνετε.

Από πού ξεκινά: συμπτώματα και αιτίες

Σύμφωνα με το NHS, τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα της σιδηροπενικής αναιμίας είναι η κούραση και η έλλειψη ενέργειας, η δύσπνοια, το αίσθημα παλμών, το πιο χλωμό δέρμα και οι πονοκέφαλοι. Λιγότερο συχνά εμφανίζονται βουητό στα αυτιά, αλλαγές στα νύχια ή η επιθυμία να τρώει κανείς πράγματα που δεν είναι τρόφιμα, όπως πάγο ή χαρτί.

Οι βαριές περίοδοι και η εγκυμοσύνη είναι πολύ συχνές αιτίες. Άλλη συχνή αιτία είναι η αιμορραγία στο στομάχι και στο έντερο, για παράδειγμα από αντιφλεγμονώδη φάρμακα, έλκη, φλεγμονή του εντέρου, αιμορροΐδες ή καρκίνο. Όταν η αιτία δεν είναι σαφής, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επιπλέον εξετάσεις για να τη βρει. Η αναπλήρωση του σιδήρου, με όποιον τρόπο κι αν γίνει, δεν αντικαθιστά αυτή τη διερεύνηση.

Οι εξετάσεις πριν από κάθε απόφαση

Η διάγνωση ξεκινά με εξέταση αίματος. Το NHS αναφέρει τη γενική αίματος, που δείχνει τα επίπεδα των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Συχνά ζητείται και φερριτίνη, η πρωτεΐνη που δεσμεύει και αποθηκεύει τον σίδηρο, οπότε δείχνει πόσος σίδηρος υπάρχει σε απόθεμα. Κατά το MedlinePlus, χαμηλή φερριτίνη μπορεί να σημαίνει σιδηροπενική αναιμία ή άλλη κατάσταση με χαμηλό σίδηρο.

Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια: η φερριτίνη μπορεί να ανέβει και με φλεγμονή, για παράδειγμα μετά από λοίμωξη ή χειρουργείο. Γι’ αυτό ο γιατρός τη διαβάζει μαζί με το ιστορικό και τις υπόλοιπες εξετάσεις, όχι μεμονωμένα. Αν θέλετε να δείτε ποιες τιμές εξετάζονται και πώς συνδέονται με τα συμπτώματα, υπάρχει αναλυτικός οδηγός για την εξέταση για αναιμία και τη σιδηροπενία. Την ερμηνεία, πάντως, την κάνει ο γιατρός που βλέπει όλη την εικόνα.

Πότε προτείνεται σίδηρος στη φλέβα

Κατά το NHS, η βασική θεραπεία είναι τα δισκία σιδήρου για αρκετούς μήνες, μαζί με αλλαγές στη διατροφή. Τα ενημερωτικά νοσοκομείων του NHS περιγράφουν πότε μπαίνει στη συζήτηση η έγχυση: όταν η αναιμία δεν βελτιώθηκε με τα δισκία ή όταν τα δισκία προκάλεσαν ενοχλήσεις, καθώς και πριν από χειρουργείο, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα μετάγγισης. Το Guy’s and St Thomas’ σημειώνει ότι η ενδοφλέβια οδός ανεβάζει τα επίπεδα σιδήρου πιο γρήγορα από τα δισκία.

Στην εγκυμοσύνη ισχύουν ειδικοί κανόνες. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) συνιστά να μη χρησιμοποιείται ενδοφλέβιος σίδηρος στην κύηση, εκτός αν είναι σαφώς απαραίτητος, και η θεραπεία να περιορίζεται στο δεύτερο ή στο τρίτο τρίμηνο.

Πώς γίνεται η έγχυση

Ο σίδηρος χορηγείται μέσα από έναν λεπτό πλαστικό σωληνίσκο (φλεβοκαθετήρα) σε φλέβα του χεριού. Πριν ξεκινήσει, το προσωπικό ρωτά για προηγούμενες αντιδράσεις σε σίδηρο, αλλεργίες, εγκυμοσύνη, λοιμώξεις, προβλήματα με το ήπαρ, άσθμα και νοσήματα του αίματος, και μετρά πίεση, θερμοκρασία και σφυγμό. Η διάρκεια εξαρτάται από το σκεύασμα: στο ενημερωτικό του Royal Free London κυμαίνεται από 15 λεπτά έως τέσσερις ώρες.

Μετά την έγχυση ακολουθεί παρακολούθηση. Ο EMA ζητά στενή παρακολούθηση για σημεία υπερευαισθησίας κατά τη διάρκεια και για τουλάχιστον 30 λεπτά μετά από κάθε χορήγηση. Συνιστά επίσης να γίνεται η χορήγηση μόνο όταν είναι άμεσα διαθέσιμο προσωπικό εκπαιδευμένο στην αντιμετώπιση αναφυλακτικών αντιδράσεων, σε περιβάλλον με εξοπλισμό ανάνηψης. Η δοκιμαστική δόση δεν συνιστάται πλέον: χρειάζεται προσοχή σε κάθε χορήγηση, ακόμη κι αν οι προηγούμενες πήγαν καλά.

Η χορήγηση δεν γίνεται μόνο σε νοσοκομείο. Στην Αθήνα και την Αττική, για παράδειγμα, υπάρχει ενδοφλέβια χορήγηση σιδήρου στο σπίτι από εξειδικευμένο νοσηλευτή με ιατρική επίβλεψη, με έλεγχο φερριτίνης και αιμοσφαιρίνης πριν από τη θεραπεία. Όπου κι αν γίνει, αξίζει να ρωτήσετε από πριν ποιος θα είναι παρών, πώς αντιμετωπίζεται μια αλλεργική αντίδραση και πόση ώρα θα παρακολουθείστε μετά.

Ανεπιθύμητες ενέργειες που καλό είναι να γνωρίζετε

• Συχνές και παροδικές: πονοκέφαλος, ναυτία, διάρροια, πόνοι στους μύες, μεταλλική γεύση ή αίσθημα σφιξίματος στο στήθος. Κατά το Guy’s and St Thomas’, συνήθως διαρκούν το πολύ 2 έως 4 ημέρες. Τα ούρα μπορεί να είναι πιο σκούρα την επόμενη μέρα, κάτι που θεωρείται φυσιολογικό.
• Αλλεργική αντίδραση: σπάνια, αλλά η αναφυλαξία μπορεί να προκαλέσει οίδημα στους αεραγωγούς και δυσκολία στην αναπνοή.
• Χρώση του δέρματος: αν ο σίδηρος διαρρεύσει έξω από τη φλέβα, μπορεί να αφήσει χρώση που είναι μόνιμη ή αργεί πολύ να ξεθωριάσει. Πείτε αμέσως αν νιώσετε ενόχληση στο σημείο.
• Χαμηλός φώσφορος: η βρετανική αρχή φαρμάκων MHRA προειδοποιεί ότι το σκεύασμα ferric carboxymaltose μπορεί να προκαλέσει συμπτωματική υποφωσφαταιμία. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με επαναλαμβανόμενες υψηλές δόσεις, με μακροχρόνια θεραπεία και σε όσους έχουν ήδη παράγοντες κινδύνου, όπως έλλειψη βιταμίνης D, δυσαπορρόφηση, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή οστεοπόρωση. Νέοι πόνοι σε μύες ή οστά ή κούραση που χειροτερεύει χρειάζονται ιατρική εκτίμηση.

Μετά την έγχυση: επανέλεγχος και ερωτήσεις

Σύμφωνα με το ενημερωτικό του Gloucestershire Hospitals, πολλοί ασθενείς νιώθουν βελτίωση μέσα σε δύο εβδομάδες, ενώ το πλήρες όφελος μπορεί να χρειαστεί έως τέσσερις. Αυτό διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συνήθως ακολουθεί εξέταση αίματος μερικές εβδομάδες αργότερα, ανάλογα με το σκεύασμα και τη βαρύτητα της αναιμίας, ώστε να κριθεί αν χρειάζεται νέα χορήγηση.

Πριν από τη θεραπεία, λίγες ερωτήσεις βοηθούν να έχετε καθαρή εικόνα:

• Ποια είναι η αιτία της έλλειψης και πώς θα διερευνηθεί;
• Γιατί προτείνεται έγχυση και όχι δισκία στη δική μου περίπτωση;
• Ποιο σκεύασμα θα χρησιμοποιηθεί και χρειάζεται έλεγχος φωσφόρου;
• Ποιος θα είναι παρών και πώς αντιμετωπίζεται μια αλλεργική αντίδραση;
• Πότε θα γίνει η επόμενη εξέταση αίματος;

Ο ενδοφλέβιος σίδηρος είναι θεραπεία για διαγνωσμένη έλλειψη σιδήρου, όχι γενικό τονωτικό. Η σωστή σειρά είναι εξετάσεις, ιατρική εκτίμηση, αναζήτηση της αιτίας και μετά απόφαση για τον τρόπο αναπλήρωσης, με παρακολούθηση σε κάθε βήμα.

Πηγές

• NHS, Iron deficiency anaemia. https://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/
• MedlinePlus, Ferritin Blood Test. https://medlineplus.gov/lab-tests/ferritin-blood-test/
• Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, Intravenous iron infusion. https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/intravenous-iron-infusion
• Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust, Having an iron infusion. https://www.gloshospitals.nhs.uk/your-visit/patient-information-leaflets/receiving-an-iron-infusion-ghpi1337/
• Royal Free London NHS Foundation Trust, Intravenous (IV) iron therapy. https://www.royalfree.nhs.uk/patients-and-visitors/patient-information-leaflets/iv-iron-therapy
• European Medicines Agency, New recommendations to manage risk of allergic reactions with intravenous iron-containing medicines. https://www.ema.europa.eu/en/news/new-recommendations-manage-risk-allergic-reactions-intravenous-iron-containing-medicines
• MHRA, Ferric carboxymaltose (Ferinject): risk of symptomatic hypophosphataemia leading to osteomalacia and fractures. https://www.gov.uk/drug-safety-update/ferric-carboxymaltose-ferinject-risk-of-symptomatic-hypophosphataemia-leading-to-osteomalacia-and-fractures

Σχετικοί οδηγοί

Ενεργός παρακολούθηση στον καρκίνο προστάτη: τι σημαίνειΗ διάγνωση καρκίνου του προστάτη δεν σημαίνει πάντα άμεσο χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία. Κάποιοι όγκοι αναπτύσσονται τόσο...Ανοσοθεραπεία και χημειοθεραπεία: οι διαφορέςΟ όρος ανοσοθεραπεία ακούγεται όλο και πιο συχνά στα ογκολογικά ιατρεία, συνήθως δίπλα στη λέξη χημειοθεραπεία...Διατροφή & Υγεία: Από την Ενέργεια στην ΕυεξίαΔιατροφή & Υγεία: Από την Ενέργεια στην Ευεξία Η διατροφή είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία...