Ορμονοεξαρτώμενος καρκίνος μαστού: τι δείχνουν οι υποδοχείς

Όταν μια γυναίκα λαμβάνει τη διάγνωση καρκίνου του μαστού, στο ιστολογικό αποτέλεσμα εμφανίζονται συχνά όροι όπως «θετικός σε υποδοχείς οιστρογόνων» ή «θετικός σε υποδοχείς προγεστερόνης». Οι φράσεις αυτές μοιάζουν τεχνικές. Στην πράξη όμως απαντούν σε ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: αν ο όγκος επηρεάζεται από τις ορμόνες του σώματος και αν μια θεραπεία που στοχεύει σε αυτές έχει νόημα. Στο άρθρο αυτό εξηγούμε τι σημαίνει ότι ένας καρκίνος είναι ορμονοεξαρτώμενος, πώς ελέγχεται και γιατί αυτή η πληροφορία επηρεάζει το θεραπευτικό πλάνο.

Ορμόνες και καρκινικά κύτταρα: η βασική ιδέα

Οι ορμόνες είναι χημικές ουσίες που παράγονται από αδένες του σώματος. Μεταφέρονται με την κυκλοφορία του αίματος σε διάφορα σημεία και μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ορισμένα κύτταρα αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται, όπως εξηγεί το Cancer Institute NSW.

Ορισμένοι καρκίνοι περιέχουν κύτταρα με υποδοχείς ορμονών. Μπορούμε να φανταστούμε τον υποδοχέα σαν μια «κλειδαριά» στο κύτταρο. Όταν η κατάλληλη ορμόνη, το «κλειδί», φτάσει σε αυτά τα καρκινικά κύτταρα, εκείνα μεγαλώνουν και πολλαπλασιάζονται. Στον καρκίνο του μαστού οι δύο ορμόνες που μας ενδιαφέρουν περισσότερο είναι τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη. Γι’ αυτό οι υποδοχείς αναφέρονται συχνά με τις συντομογραφίες ER (υποδοχείς οιστρογόνων) και PR (υποδοχείς προγεστερόνης).

Πόσο συχνός είναι ο ορμονοεξαρτώμενος καρκίνος μαστού

Δεν πρόκειται για σπάνια κατηγορία. Σύμφωνα με το NHS (Bedfordshire Hospitals), οι περισσότεροι καρκίνοι του μαστού, τόσο σε γυναίκες όσο και σε άνδρες, είναι ευαίσθητοι σε γυναικείες ορμόνες όπως τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη. Η Greater Manchester Cancer Alliance του NHS αναφέρει ότι περίπου το 80%, δηλαδή 4 στους 5 καρκίνους του μαστού, χρησιμοποιούν τα οιστρογόνα για να αναπτυχθούν.

Η ίδια πηγή σημειώνει ότι περίπου το 80% των ατόμων που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του μαστού θα λάβουν σύσταση για ενδοκρινική θεραπεία, κάτι που στο Ηνωμένο Βασίλειο αντιστοιχεί σε περισσότερους από 45.000 ανθρώπους κάθε χρόνο.

Πώς ελέγχονται οι υποδοχείς ER και PR

Ο έλεγχος των ορμονικών υποδοχέων δεν γίνεται επιλεκτικά. Όπως αναφέρει το NHS, όλοι οι καρκίνοι του μαστού ελέγχονται για να διαπιστωθεί αν είναι ευαίσθητοι στα οιστρογόνα ή στην προγεστερόνη. Ο ιστός του όγκου εξετάζεται για να φανεί αν φέρει τους υποδοχείς που τον κάνουν να ανταποκρίνεται σε αυτές τις ορμόνες. Αν τους φέρει, ο καρκίνος χαρακτηρίζεται «θετικός σε ορμονικούς υποδοχείς».

Για να γίνει αυτός ο έλεγχος χρειάζεται δείγμα ιστού, το οποίο συνήθως λαμβάνεται με βιοψία. Ο τρόπος λήψης του δείγματος και η ακρίβεια της διαδικασίας έχουν σημασία, γιατί από αυτό το υλικό προκύπτουν πληροφορίες που θα καθοδηγήσουν τις επόμενες αποφάσεις. Το αποτέλεσμα για τους υποδοχείς είναι ένα από τα στοιχεία που εξετάζει η θεραπευτική ομάδα μαζί με το μέγεθος του όγκου, την κατάσταση των λεμφαδένων και άλλα χαρακτηριστικά.

Γιατί οι υποδοχείς καθορίζουν την ορμονοθεραπεία

Η ενδοκρινική θεραπεία, που λέγεται και ορμονοθεραπεία ή αντιορμονική θεραπεία, δρα μπλοκάροντας τις γυναικείες ορμόνες που μπορούν να διεγείρουν την ανάπτυξη του καρκίνου. Σύμφωνα με το Cancer Institute NSW, τα φάρμακα αυτά λειτουργούν με δύο τρόπους: είτε εμποδίζουν το σώμα να παράγει την ορμόνη είτε εμποδίζουν την ορμόνη να επηρεάσει τα καρκινικά κύτταρα.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία του θέματος. Το NHS τονίζει ότι η ενδοκρινική θεραπεία είναι χρήσιμη μόνο όταν ο καρκίνος είναι θετικός σε ορμονικούς υποδοχείς. Επιπλέον, συνήθως χορηγείται σε διηθητικό καρκίνο και όχι στο προδιηθητικό πορτογαλικό καρκίνωμα in situ (DCIS). Αν ο όγκος δεν έχει υποδοχείς, η «κλειδαριά» λείπει και η θεραπεία δεν έχει πού να δράσει.

Στην ελληνική πράξη, όπως περιγράφει η σελίδα για την ορμονοθεραπεία στον ορμονοεξαρτώμενο καρκίνο του μαστολόγου Γεωργίου Η. Μεταξά, ο ορμονοεξαρτώμενος καρκίνος μαστού αποτελεί τον πιο κοινό τύπο και για αυτόν συνιστάται επικουρική ενδοκρινική θεραπεία. Η ίδια σελίδα εξηγεί ότι η επιλογή διαφέρει ανάλογα με το αν η γυναίκα βρίσκεται πριν ή μετά την εμμηνόπαυση, καθώς και ανάλογα με τον κίνδυνο υποτροπής.

Τα είδη ορμονοθεραπείας και πότε χορηγούνται

Οι πιο συνηθισμένες μορφές, σύμφωνα με το NHS, είναι:

• Ταμοξιφαίνη, η οποία εμποδίζει τα οιστρογόνα να δράσουν στα καρκινικά κύτταρα.
• Αναστολείς αρωματάσης, μια οικογένεια φαρμάκων που περιλαμβάνει την αναστροζόλη, τη λετροζόλη και την εξεμεστάνη.

Η ενδοκρινική θεραπεία δίνεται συχνά μετά το χειρουργείο, ως επικουρική θεραπεία, με στόχο να μειωθεί η πιθανότητα επανεμφάνισης του καρκίνου. Αν έχει προγραμματιστεί και χημειοθεραπεία, η ορμονοθεραπεία ξεκινά αφού αυτή ολοκληρωθεί. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να δοθεί και πριν από το χειρουργείο, για να μικρύνει ο όγκος ή για να δοθεί χρόνος για επιπλέον εξετάσεις. Συνήθως λαμβάνεται σε μορφή δισκίου και συνεχίζεται για αρκετά χρόνια, με τη διάρκεια να ορίζεται από τον θεράποντα γιατρό.

Παρενέργειες και συνέχεια της θεραπείας

Κάθε φάρμακο μπορεί να έχει ανεπιθύμητες ενέργειες. Το Cancer Institute NSW αναφέρει ανάμεσα σε αυτές την κόπωση, την αύξηση βάρους, τις εναλλαγές διάθεσης, τις αλλαγές στα οστά και προβλήματα μνήμης, ενώ ορισμένες ορμονοθεραπείες μπορεί να επηρεάσουν τη γονιμότητα. Αν αυτό σας απασχολεί, είναι σημαντικό να το συζητήσετε με τον γιατρό πριν από την έναρξη.

Το NHS σημειώνει ότι όταν οι παρενέργειες είναι σημαντικές υπάρχουν τρόποι βοήθειας και ενδεχομένως αλλαγή σε άλλη μορφή ενδοκρινικής θεραπείας. Για τον λόγο αυτό η Greater Manchester Cancer Alliance δίνει έμφαση στην υποστήριξη των ασθενών ώστε να ολοκληρώνουν τη θεραπεία τους.

Κλείνοντας

Η ένδειξη ER ή PR θετικός στο ιστολογικό δεν είναι απλώς ένας όρος. Δείχνει ότι ο όγκος χρησιμοποιεί τις ορμόνες για να αναπτυχθεί και ανοίγει τον δρόμο για μια στοχευμένη επιλογή θεραπείας. Η τελική απόφαση όμως είναι πάντα εξατομικευμένη και παίρνεται σε συνεργασία με την ιατρική ομάδα, με βάση το σύνολο των χαρακτηριστικών κάθε γυναίκας.

Πηγές

• NHS, Endocrine therapy – Bedfordshire Hospital. https://www.bedfordshirehospitals.nhs.uk/ms/breast-unit/treatments-available/non-surgical-cancer-treatment/endocrine-therapy
• Cancer Institute NSW, Ορμονοθεραπεία (Hormonal therapy). https://www.cancer.nsw.gov.au/general-cancer-information/cancer-support/support-for-communities/multicultural-communities/greek/treatment/hormonal-therapy
• Greater Manchester Cancer Alliance (NHS), Endocrine Therapy – Greater Manchester Cancer Alliance. https://gmcancer.org.uk/cancer-pathway-boards/breast/endocrine-therapy/

Σχετικοί οδηγοί

Πόνος μπροστά στο γόνατο: τι συμβαίνει στον χόνδροΟ πόνος στο μπροστινό μέρος του γόνατου, που δυναμώνει στις σκάλες ή μετά από πολλή ώρα...Ηλεκτρονικό τσιγάρο χωρίς νικοτίνη: τι δείχνουν οι μελέτεςΠολλοί θεωρούν ότι το άτμισμα χωρίς νικοτίνη είναι μια αθώα συνήθεια, αφού λείπει η ουσία που...Ενεργός παρακολούθηση στον καρκίνο προστάτη: τι σημαίνειΗ διάγνωση καρκίνου του προστάτη δεν σημαίνει πάντα άμεσο χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία. Κάποιοι όγκοι αναπτύσσονται τόσο...