Ενεργός παρακολούθηση στον καρκίνο προστάτη: τι σημαίνει

Η διάγνωση καρκίνου του προστάτη δεν σημαίνει πάντα άμεσο χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία. Κάποιοι όγκοι αναπτύσσονται τόσο αργά, ώστε μπορεί να μην προκαλέσουν ποτέ προβλήματα, ενώ οι θεραπείες έχουν παρενέργειες που μπορεί να είναι σοβαρές και μακροχρόνιες. Γι’ αυτό, σε κατάλληλα επιλεγμένους άνδρες, οι μεγάλοι οργανισμοί για τον καρκίνο περιγράφουν ως επιλογή την ενεργό παρακολούθηση. Παρακάτω εξηγούμε τι περιλαμβάνει, σε ποιους ταιριάζει και ποια είναι τα όριά της.

Τι είναι η ενεργός παρακολούθηση

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία την περιγράφει ως στενή παρακολούθηση του καρκίνου, με σχέδιο θεραπείας αν οι εξετάσεις δείξουν ότι αρχίζει να μεγαλώνει ταχύτερα. Δεν πρόκειται λοιπόν για «καμία θεραπεία», αλλά για οργανωμένο πρόγραμμα ελέγχων στο νοσοκομείο, με σαφή κριτήρια για το πότε αλλάζει η στρατηγική.

Ο στόχος είναι να αποφευχθούν οι παρενέργειες μιας θεραπείας που ίσως δεν χρειαστεί ποτέ. Το NHS αναφέρει ότι μετά τη χειρουργική αφαίρεση του προστάτη μπορεί να εμφανιστούν ακούσια απώλεια ούρων, δυσκολία στη στύση, προβλήματα με τον οργασμό ή την εκσπερμάτιση και αδυναμία σύλληψης με φυσικό τρόπο.

Σε ποιους άνδρες ταιριάζει

Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, η επιλογή εξετάζεται όταν ο καρκίνος δεν προκαλεί συμπτώματα, είναι περιορισμένος μέσα στον προστάτη και αναπτύσσεται αργά, δηλαδή ανήκει στις ομάδες πολύ χαμηλού, χαμηλού ή ευνοϊκού ενδιάμεσου κινδύνου. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η κατάταξη γίνεται με τις Cambridge Prognostic Groups (CPG). Το Cancer Research UK αναφέρει τις ομάδες 1 έως 3, με την προϋπόθεση ότι ο άνδρας μπορεί να υποβληθεί σε θεραπεία με στόχο την ίαση, αν η νόσος αρχίσει να εξελίσσεται. Το Prostate Cancer UK σημειώνει ότι για τις ομάδες 4 και 5, δηλαδή τους πιο επιθετικούς όγκους, η ενεργός παρακολούθηση δεν συνιστάται.

Η κατηγορία κινδύνου δεν βγαίνει από έναν μόνο αριθμό. Στις πληροφορίες του χειρουργού ουρολόγου Δρ. Γεωργίου Κυριάκου για τον καρκίνο προστάτη εξηγείται ότι το Gleason 6 (3+3) αντιστοιχεί σε Grade Group 1, δηλαδή σε χαμηλό κίνδυνο, και πολύ συχνά δεν απαιτεί άμεση θεραπεία. Η απόφαση, όμως, δεν λαμβάνεται ποτέ μόνο από το Gleason: συνεκτιμώνται το PSA, το στάδιο, τα ευρήματα της μαγνητικής, η ηλικία και η γενική κατάσταση της υγείας.

Ποιες εξετάσεις περιλαμβάνει

Το ακριβές πρόγραμμα διαφέρει από κέντρο σε κέντρο και προσαρμόζεται στον κίνδυνο κάθε ασθενή. Οι πηγές συγκλίνουν στα εξής βασικά στοιχεία:

• Εξέταση PSA στο αίμα, συνήθως κάθε 3 έως 6 μήνες, σύμφωνα με το Cancer Research UK και την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία.
• Δακτυλική εξέταση του προστάτη, περίπου μία φορά τον χρόνο. Το Cancer Research UK σημειώνει ότι μπορεί να παραλειφθεί όταν γίνεται μαγνητική.
• Μαγνητική τομογραφία: κατά το Cancer Research UK, μία τον πρώτο χρόνο και στη συνέχεια κάθε 2 χρόνια.
• Επαναληπτική βιοψία, όταν κρίνεται απαραίτητη. Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία αναφέρει βιοψίες και απεικόνιση κάθε 1 έως 3 χρόνια και ότι η πολυπαραμετρική μαγνητική μπορεί να μειώσει τη συχνότητα των βιοψιών.

Αν οι εξετάσεις δείξουν ότι ο καρκίνος μεγαλώνει, προτείνεται θεραπεία, συνήθως χειρουργική αφαίρεση του προστάτη ή ακτινοθεραπεία. Το Prostate Cancer UK τονίζει επίσης ότι ο άνδρας μπορεί να ζητήσει θεραπεία οποιαδήποτε στιγμή, όσο καιρό κι αν βρίσκεται σε παρακολούθηση.

Ενεργός παρακολούθηση ή αναμονή με παρακολούθηση;

Οι δύο όροι συχνά μπερδεύονται, αλλά περιγράφουν διαφορετικές στρατηγικές. Η ενεργός παρακολούθηση απευθύνεται σε άνδρες που μπορούν να λάβουν θεραπεία με στόχο την ίαση και γίνεται με τακτικές εξετάσεις και απεικονίσεις στο νοσοκομείο. Η αναμονή με παρακολούθηση (watchful waiting), κατά το Cancer Research UK, αφορά συνήθως άνδρες που δεν μπορούν να υποβληθούν σε ριζική θεραπεία λόγω άλλων προβλημάτων υγείας, άνδρες που δεν την επιθυμούν ή ηλικιωμένους με περιορισμένο προσδόκιμο ζωής. Περιλαμβάνει λιγότερες εξετάσεις, συχνά ένα PSA τον χρόνο στον γενικό γιατρό, και αν χρειαστεί θεραπεία, αυτή στοχεύει στον έλεγχο των συμπτωμάτων και όχι στην ίαση.

Τι δείχνουν τα μακροχρόνια δεδομένα

Η βρετανική μελέτη ProtecT, που δημοσιεύθηκε το 2023 στο New England Journal of Medicine, χώρισε τυχαία 1.643 άνδρες ηλικίας 50 έως 69 ετών με εντοπισμένο καρκίνο προστάτη σε τρεις ομάδες: ενεργό παρακολούθηση, προστατεκτομή και ακτινοθεραπεία. Με διάμεση παρακολούθηση 15 ετών, οι θάνατοι από καρκίνο του προστάτη ήταν 3,1%, 2,2% και 2,9% αντίστοιχα. Οι μεταστάσεις ήταν συχνότερες στην ομάδα της παρακολούθησης (9,4% έναντι 4,7% και 5,0%), ενώ περίπου ένας στους τέσσερις άνδρες της ομάδας αυτής (24,4%) ήταν στο τέλος ζωντανός χωρίς να έχει λάβει καμία θεραπεία για τον καρκίνο. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η θνησιμότητα από τη νόσο ήταν χαμηλή σε όλες τις ομάδες και ότι η επιλογή απαιτεί στάθμιση των οφελών και των βλαβών κάθε θεραπείας.

Πλεονεκτήματα και δυσκολίες

Το βασικό όφελος, όπως το περιγράφει η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, είναι ότι πολλοί άνδρες αποφεύγουν ή καθυστερούν το χειρουργείο και την ακτινοθεραπεία, μαζί με τις παρενέργειές τους, και ορισμένοι δεν χρειάζονται ποτέ θεραπεία. Υπάρχουν όμως και δυσκολίες που καλό είναι να συζητηθούν από την αρχή:

• Η βιοψία μπορεί να μην εντοπίσει ένα πιο επιθετικό τμήμα του όγκου (Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία).
• Οι επαναληπτικές βιοψίες είναι ενοχλητικές και έχουν τους δικούς τους κινδύνους (Prostate Cancer UK).
• Η γενική υγεία μπορεί να επιβαρυνθεί με τα χρόνια και να περιορίσει τις θεραπευτικές επιλογές αργότερα (Prostate Cancer UK).
• Το άγχος του να ζει κανείς με έναν καρκίνο που δεν αντιμετωπίζεται ενεργά είναι συχνό, όπως αναγνωρίζουν το Cancer Research UK και το Prostate Cancer UK.

Το Prostate Cancer UK συστήνει υγιεινή διατροφή, τακτική άσκηση και διακοπή του καπνίσματος, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος άλλων προβλημάτων υγείας κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης.

Πώς λαμβάνεται η απόφαση

Η ενεργός παρακολούθηση δεν ταιριάζει σε όλους και δεν είναι μια «εύκολη» λύση. Είναι μια συνειδητή επιλογή που προϋποθέτει ακριβή διάγνωση, συνέπεια στις εξετάσεις και ανοιχτή επικοινωνία με τον ουρολόγο. Αν σας έχει προταθεί, αξίζει να ρωτήσετε σε ποια ομάδα κινδύνου ανήκει ο όγκος σας, ποιο θα είναι το πρόγραμμα ελέγχων και ποια ευρήματα θα οδηγούσαν σε θεραπεία. Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση.

Πηγές

• American Cancer Society, Observation or Active Surveillance for Prostate Cancer. https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/treating/watchful-waiting.html
• Cancer Research UK, Active surveillance and watchful waiting for prostate cancer. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/prostate-cancer/treatment/monitoring-prostate-cancer
• Prostate Cancer UK, Active surveillance. https://prostatecanceruk.org/prostate-information-and-support/treatments/active-surveillance
• NHS, Treatment for prostate cancer. https://www.nhs.uk/conditions/prostate-cancer/treatment/
• University of Bristol, Fifteen-Year Outcomes after Monitoring, Surgery, or Radiotherapy for Prostate Cancer. https://research-information.bris.ac.uk/en/publications/fifteen-year-outcomes-after-monitoring-surgery-or-radiotherapy-fo/
• The ASCO Post, Active Monitoring, Surgery, or Radiotherapy for Localized Prostate Cancer: 15-Year Outcomes in the UK ProtecT Trial. https://ascopost.com/news/march-2023/active-monitoring-surgery-or-radiotherapy-for-localized-prostate-cancer-15-year-outcomes-in-the-uk-protect-trial/

Σχετικοί οδηγοί

Ενδοφλέβιος σίδηρος: τι να ξέρετε πριν από την έγχυσηΗ σιδηροπενική αναιμία μπορεί να φέρει κούραση, δύσπνοια και αίσθημα παλμών, συμπτώματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα....Ανοσοθεραπεία και χημειοθεραπεία: οι διαφορέςΟ όρος ανοσοθεραπεία ακούγεται όλο και πιο συχνά στα ογκολογικά ιατρεία, συνήθως δίπλα στη λέξη χημειοθεραπεία...Διατροφή & Υγεία: Από την Ενέργεια στην ΕυεξίαΔιατροφή & Υγεία: Από την Ενέργεια στην Ευεξία Η διατροφή είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία...