Τυχερή γάτα: ιαπωνική ή κινέζικη; Τι δείχνει η ιστορία της

Τη βλέπουμε σε ταμεία εστιατορίων, σε βιτρίνες και σε ράφια σπιτιών: μια γάτα καθιστή, με το ένα μπροστινό πόδι σηκωμένο, που μοιάζει να χαιρετά. Πολλοί τη λένε κινέζικη γάτα που κουνάει το χέρι. Η ιστορία της όμως ξεκινά αλλού, και οι λεπτομέρειες του αγαλματιδίου έχουν περισσότερο νόημα από όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Ιαπωνική στην καταγωγή, γνωστή ως κινέζικη

Το όνομά της είναι maneki-neko και στα ιαπωνικά σημαίνει «γάτα που γνέφει». Επειδή το αγαλματίδιο αγαπήθηκε πολύ στις κινεζικές κοινότητες και στις Chinatown όλου του κόσμου, συχνά θεωρείται λανθασμένα κινεζικής και όχι ιαπωνικής προέλευσης. Στην Κίνα έχει δικό της όνομα, zhaocaimao.

Ούτε η κίνηση είναι χαιρετισμός. Στην Ιαπωνία καλείς κάποιον να πλησιάσει με το χέρι σηκωμένο, την παλάμη προς τα κάτω και τα δάχτυλα να διπλώνουν ξανά και ξανά. Αυτό ακριβώς κάνει η γάτα: προσκαλεί. Σε ορισμένες εκδοχές που φτιάχνονται για τη Δύση, το πόδι γυρίζει προς τα πάνω, ώστε η κίνηση να διαβάζεται πιο εύκολα από όσους δεν γνωρίζουν την ιαπωνική χειρονομία.

Οι δύο θρύλοι που διεκδικούν την αρχή της

Η γάτα συνδέεται με την περίοδο Έντο (1603-1868) και περισσότεροι από ένας ναοί διεκδικούν τον τίτλο της γενέτειρας. Ο πιο γνωστός θρύλος αφορά τον ναό Γκοτοκούτζι, στη συνοικία Σεταγκάγια του Τόκιο. Ένας φτωχός μοναχός μοιραζόταν το φαγητό του με μια γάτα. Κάποια μέρα, σαμουράι που αναζητούσαν καταφύγιο από την καταιγίδα είπαν ότι η γάτα τους έγνεψε από τον δρόμο να μπουν. Ένας από αυτούς ήταν πλούσιος άρχοντας, ο οποίος στη συνέχεια δώρισε στον ναό ορυζώνες και καλλιεργήσιμη γη. Η παράδοση ταυτίζει τον άρχοντα με τον Ii Naotaka (1590-1659).

Ο δεύτερος θρύλος μάς πηγαίνει στο 1852 και στο ιερό Ιμάντο. Μια ηλικιωμένη γυναίκα είδε ένα όνειρο και έπλασε γάτες από την τοπική τερακότα. Τα ειδώλια έγιναν δημοφιλή και την έβγαλαν από τη φτώχεια. Από το 1852 προέρχονται και οι παλαιότερες γνωστές γραπτές και εικαστικές μαρτυρίες για τη maneki-neko, ανάμεσά τους έργο του Utagawa Hiroshige.

Αριστερό ή δεξί πόδι: γιατί οι απαντήσεις διαφέρουν

Εδώ αξίζει λίγη προσοχή, γιατί δεν υπάρχει μία μόνο ανάγνωση. Κατά μία διαδεδομένη εκδοχή, το σηκωμένο αριστερό πόδι καλεί πελάτες και ταιριάζει σε επιχείρηση, ενώ το δεξί φέρνει χρήματα. Στον ναό Γκοτοκούτζι λένε ότι το αριστερό προσκαλεί την επιτυχία στις δουλειές και το δεξί προστατεύει το σπίτι. Το ελληνικό κατάστημα Fengshuigallery, στον οδηγό του για την τυχερή γάτα, καταγράφει και τη διάκριση ανάμεσα στις δύο παραδόσεις: στην κινεζική το αριστερό πόδι συνδέεται με τον πλούτο και την ευημερία, στην ιαπωνική το δεξί με την καλή τύχη και τις σχέσεις.

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι απλό. Και τα δύο πόδια θεωρούνται ευοίωνα, και η επιλογή εξαρτάται από το τι θέλει να συμβολίσει όποιος την αγοράζει ή τη χαρίζει.

Τι λένε τα χρώματα

Η κλασική μορφή είναι τρίχρωμη, εμπνευσμένη από την ιαπωνική γάτα με την κοντή ουρά (Japanese Bobtail). Με τον καιρό προστέθηκαν και άλλες αποχρώσεις, καθεμία με δικό της συμβολισμό:

• Λευκή: καλή τύχη, αγνότητα και ευτυχία.
• Μαύρη: προστασία από το κακό.
• Χρυσή ή κίτρινη: πλούτος και ευημερία.
• Κόκκινη: καλή υγεία.
• Ροζ: έρωτας.
• Πράσινη: επιτυχία στις σπουδές.

Το κουδούνι, το νόμισμα και ο πηλός

Οι πρώτες γάτες πλάθονταν στο χέρι από τοπικό πηλό και φορούσαν κουδουνάκι στον λαιμό. Αργότερα πολλές απέκτησαν και ένα οβάλ χρυσό νόμισμα της εποχής, το koban, ως σύμβολο πλούτου. Στην περίοδο Μέιτζι (1868-1912) ξεκίνησε η μαζική παραγωγή με γύψινα καλούπια και τα αγαλματίδια διαδόθηκαν γρήγορα σε όλη την Ιαπωνία. Τη δεκαετία του 1950, κατασκευαστές στον νομό Αΐτσι τους έδωσαν μεγαλύτερο κεφάλι και πιο ορθάνοιχτα μάτια, δηλαδή τη μορφή που αναγνωρίζουμε σήμερα. Οι σύγχρονες γάτες είναι συνήθως κεραμικές ή πλαστικές, ενώ οι παλαιότερες συναντώνται και σε ξύλο, πέτρα, μέταλλο ή πορσελάνη.

Μια ενδιαφέρουσα εξαίρεση: οι γάτες του Γκοτοκούτζι δεν κρατούν νόμισμα. Η εξήγηση που δίνεται εκεί είναι ότι η γάτα προσφέρει την ευκαιρία, και το να την αρπάξει κανείς είναι δική του υπόθεση.

Πού τοποθετείται στο σπίτι ή στο κατάστημα

Αφού η γάτα «καλεί», η θέση της έχει λογική όταν βλέπει προς αυτούς που έρχονται. Ο οδηγός του Fengshuigallery προτείνει σημείο κοντά στην είσοδο, για να καλωσορίζει τη θετική ενέργεια. Για πιο συγκεκριμένο στόχο, αναφέρει το γραφείο για την επαγγελματική επιτυχία, τη γωνία των σχέσεων για τα προσωπικά και τον τομέα της ευημερίας για τα οικονομικά. Όλα αυτά ανήκουν στην παράδοση και στον συμβολισμό του φενγκ σούι, όχι σε κάτι που μπορεί να μετρηθεί.

Ένα έθιμο που συνεχίζεται

Στον Γκοτοκούτζι, περίπου ένα τέταρτο με το τρένο από τον σταθμό Σιντζούκου, χιλιάδες λευκές γάτες στέκονται η μία δίπλα στην άλλη. Οι επισκέπτες τις αφήνουν εκεί ως ευχαριστώ για μια ευχή που εκπληρώθηκε. Ίσως αυτή να είναι και η καλύτερη εξήγηση για τη διάρκεια του συμβόλου: μια μικρή φιγούρα που θυμίζει ότι η φιλοξενία και η ευγνωμοσύνη ταιριάζουν σε κάθε πόρτα.

Πηγές

• Wikipedia, Maneki-neko. https://en.wikipedia.org/wiki/Maneki-neko
• CNN Travel, Gotokuji: Tokyo’s lucky cat temple. https://edition.cnn.com/travel/article/maneki-neko-temple-tokyo
• The American Ceramic Society, Beckon in a fall of good fortune with Japanese maneki-neko. https://ceramics.org/ceramic-tech-today/video-beckon-in-a-fall-of-good-fortune-with-japanese-maneki-neko/

Σχετικοί οδηγοί

Αντιηλιακές μεμβράνες για το σπίτι: ζέστη, UV και ιδιωτικότηταΤο καλοκαίρι στην Ελλάδα κρατά πια σχεδόν μισό χρόνο και τα μεγάλα τζάμια, που τον χειμώνα...Ελκυστικός Βοho Στολισμός Γάμου – Προσωποποιημένα ΔιακοσμητικάΟ boho στολισμός έχει γίνει μια από τις πιο αγαπημένες επιλογές για γάμους, γιατί αφήνει χώρο...Έξυπνα και Μοντέρνα Διαχωριστικά Εσωτερικού Χώρου: Ξύλινα & ΜεταλλικάΤα διαχωριστικά συχνά παρουσιάζονται ως λύση για ένα πρόβλημα: «θέλω να χωρίσω δύο χώρους». Στην πράξη...